★ گرگان آنلاین ★

     روز پنجم هر ماه در گاهشماري پارسي سْپنْتَه آرمَئي تيSpenta-Armaiti  است كه نام چهارمين امشاسپند در آيين ايرانيان باستان مي باشد. اين واژه مركب از سپنتهSpenta يا سپند به معني پاك و مقدس و آرمئي تيArmaiti  به معني فروتني و بردباري است. پس نام امشاسپند به معني سازگاري و فروتني و بردباري نيك و مقدس است. اين واژه در پهلوي به گونه سپندارمتSpandarmat  و در فارسي سپندارمذ، اسفندارمذ و اسفند شده است.

   سپندارمذ روز پنجم از هر ماه و ماه دوازدهم سال است. در شكل معنوي و مينوي اش مظهر بردباري و سازگاري اهورامزدا است و در جهان مادي و خاكي نگهباني زمين به وي سپرده شده و ایزدبانوی زمین نشانی از باروری و زایش است.

      برابر با روش و قاعده كلي، روز پنجم اسفند به مناسبت تقارن نام روز و ماه جشن بوده است. اين جشن همراه آداب و رسوم و تشريفاتي ويژه برگزار مي شد. نخستين جشني كه در اين روز برگزار مي شد، جشن مردگيران يا مژدگيران بوده است. اين جشن ويژه زنان بوده و به مناسبت تجليل و بزرگداشت ايشان بر پا مي گشت.

     به بيان ابوريحان بيروني اسفندارمزد ايزد موكل بر زمين و ايزد حامي و نگاهبان زنان شوهر دوست و پارسا و درستكار بوده و به همين مناسبت اين روز عيد زنان به شمار مي رفت. مردم به جهت گرامي داشت به آنان هديه داده و بخشش مي كردند. در زمان بيروني اين رسم هنوز رواج داشته است نه بر آنكه فقط از هدايا و دهش هايي برخوردار مي شدند بلكه زنان نوعي فرمانروايي مي كردند و مردان بايد كه از آنان فرمان مي برده و آرزوهايشان را برآورده كنند.

برگرفته از بخش دهم كتاب: